© Omroep Horst aan de Maas
Diepe schaduwen, verborgen gezichten, en het slecht kunnen onderscheiden van details. Het zijn de effecten van felle straatverlichting die de veiligheidsbeleving van vrouwen kunnen verminderen. Onder de experimentele lantaarnpalen op de Horsterweg spraken we filosoof Lotte Spreeuwenberg hierover.
Dit is een artikel in aanloop naar de Nacht van de Nacht op zaterdag 24 oktober. Op die dag zenden we een speciale uitzending uit over lichtvervuiling in Horst aan de Maas. Eerder schreven we al een verhaal over trekvogels die verstrooid en verzwakt raken door lichtvervuiling.
Op het fietspad naast de Horsterweg staat een reeks experimentele lantaarnpalen. Het amberkleurige licht zou minder impact moeten hebben op de rondvliegende vleermuizen. Daarnaast springen de lichten pas aan als er iemand voorbij komt fietsen. In de overige tijd branden de peertjes in een gedimde stand.
“Maar deze lichten doen mij niet per se veiliger voelen,” stelt filosoof Lotte Spreeuwenberg, “Ja, het is wel fijn dat het licht is, en dat je de dingen om je heen kan zien, maar je voelt je misschien ook een bewegend doelwit.” Wanneer de lamp tijdens het interview plotseling weer terug naar de gedimde stand schiet, merkt Spreeuwenberg op: “Kijk, dit is eigenlijk best wel fijne verlichting. Dit is warm licht, ik kan echt goed mijn omgeving bekijken en ik ben minder een doelwit.”
Het harde licht dat van veel traditionele straatlantaarns afkomt, is vaak hard en fel. “En dan worden de schaduwen veel dieper, ik kan minder goed gezichten en details herkennen. Dus dat soort straatverlichting maakt het gevoel dat vrouwen op straat hebben niet per se veiliger.”
het artikel gaat verder onder de video
Spreeuwenberg legt uit hoe het komt dat er bij reguliere straatverlichting weinig rekening gehouden is met de ervaring van vrouwen. “Stads- en dorpsinrichting is van oudsher nooit door vrouwen bedacht en dus is er ook weinig rekening gehouden met die ervaring.” Tegenwoordig is er een grotere diversiteit aan straatverlichting en dus ook de optie om meer rekening te houden met de beleving van vrouwen. “Je kan denken aan verlichting die minder hard is, minder fel, die meer van de zijkant komt zodat je gezichten en details kan onderscheiden in plaats van echt van boven.”
Wanneer ze geconfronteerd wordt met de vraag of meer licht niet juist helpt bij het beter zien van kwaadwillige mensen, reageert Spreeuwenberg helder. “Ja, en dat is een heel belangrijke nuance denk ik. Dus licht maakt een plek veiliger op het moment dat er mensen in de buurt zijn die je kunnen helpen of dat het de juiste mensen aantrekt om je te helpen.” Een voorbeeld dat ze aanhaalt is bijvoorbeeld het centrum van Horst. Wanneer je lastiggevallen wordt op straat daar, en er zijn mensen in de buurt die je kunnen helpen, dan is het juist goed als er voldoende verlichting is. Omstanders kunnen te hulp schieten, of ten minste getuigen zijn van de misdaad.
Aan de andere kant zijn er juist situaties waarbij licht niet per se behulpzaam is. “Als ik op een heel verlaten donkere weg fiets en iemand springt uit de bosjes en valt mij aan, dan heb ik niet zoveel aan dat licht, als er niemand is om mij te helpen of dat te aanschouwen. Maar als ik op het plein in Horst loop en iemand valt mij daar aan, maar er zijn wel mensen om me heen die me kunnen helpen en die door dat licht kunnen zien wat er gebeurt, dan heeft het natuurlijk wel zin. Dus het is niet zo simpel gezegd dat licht altijd veiliger maakt. Het ligt echt aan de omgeving en welke mensen er in de buurt zijn.”
Straatverlichting speelt een genuanceerde rol bij de veiligheid van vrouwen. Vrouwveiligheid is echter een thema dat veel breder is dan slechts verlichting. Spreeuwenberg legt uit: “Veiligheid ligt aan wat we er allemaal samen mee doen, en de mensen die in de buurt zijn, en een soort maatschappelijke investering. Er worden niet minder vrouwen verkracht of vermoord als er meer lantaarnpalen zijn. Dat kun je niet zo aan elkaar gelijk stellen. Het meeste geweld tegen vrouwen vindt plaats achter de voordeur, door bekenden, door familie.”
Voor vrouwen staat meer verlichting niet per se gelijk aan meer veiligheid. Subtiele aanpassingen aan het soort licht kunnen al helpen, terwijl in andere situaties duisternis juist uitkomst kan bieden. Straatverlichting op zichzelf zal het maatschappelijke probleem van vrouwveiligheid niet oplossen. Wel kan een doordacht en inclusief verlichtingsontwerp bijdragen aan een straatbeeld waarin ook vrouwen zich veiliger voelen, zonder dat daar per se meer lichten voor nodig zijn.
Het volgende artikel in deze serie over lichtvervuiling gaat over tuinbouwkassen als lichtbron én wat daar tegen gedaan kan worden. De speciale uitzending wordt uitgezonden op zaterdagavond om 18.00 uur.
